Şirketlerde Gizli Maliyetler Nasıl Tespit Edilir?

Şirketlerde Gizli Maliyetler Nasıl Tespit Edilir?
Kısa cevap: Şirketlerde gizli maliyetler; kayıtların düzenlenmesi, bütçe ile gerçekleşenin karşılaştırılması, süreçlerin uçtan uca haritalanması ve hata, bekleme, stok ve çalışan kayıplarının ölçülmesiyle tespit edilir. Bu maliyetler muhasebede genellikle ayrı bir kalem olarak görünmez. Bu nedenle finansal tablolara ek olarak işin nasıl yapıldığına da bakmak gerekir.

Gizli maliyet, fatura olarak gelmeyen ama kârı azaltan kayıplardır. Yeniden yapılan iş, geciken karar, fazla stok, ayrılan çalışanın yerine yenisini yetiştirme süresi bunlara örnektir. Şirket rakamlarda kâr ederken yine de nakit sıkıntısı yaşıyorsa bu kalemlere bakmak yararlı olur.

Gizli maliyetler en çok nerede saklanır?

  • Kalite: Fire, hata, iade, yeniden işleme, garanti giderleri
  • Zaman: Bekleme, plansız toplantı, gecikmiş onay, tekrar yapılan iş
  • Stok: Fazla stok, eskime, depo ve finansman maliyeti
  • Satın alma: Acil alım, tedarikçi hatası, sözleşmeye uyulmaması
  • İnsan: İşten ayrılma, işe alım ve uyum süresi, devamsızlık
  • Müşteri: Geç teslimat, kayıp müşteri, tahsilat gecikmesi
  • Yönetim: Görev karmaşası, çift iş, belirsiz yetki

Gizli maliyetleri tespit etmenin 6 adımı

  • Kayıtları düzenleyin: Giderlerin doğru hesaba ve birime kaydedildiğinden emin olun. Sağlıklı veri olmadan analiz yanıltıcı olur.
  • Sapmaları inceleyin: Bütçe ile gerçekleşeni kalem kalem karşılaştırın. Sürekli aşılan kalemleri işaretleyin.
  • Karşılaştırma yapın: Dönemleri, şubeleri veya ürünleri birbiriyle kıyaslayın. Mümkünse sektör verilerine bakın.
  • Süreçleri haritalayın: Seçilen işi baştan sona izleyin. Süreç analizi kayıpların yerini gösterir.
  • Kayıpları paraya çevirin: Bekleme saatini, fire miktarını, gecikme gününü yaklaşık tutara dönüştürün. Kesin olması gerekmez, önceliği göstermesi yeterlidir.
  • Önceliklendirip izleyin: En büyük birkaç kayıp için sorumlu ve hedef belirleyin, göstergelerle takip edin.

Örnek hesap yöntemi

Ayda 40 saat yeniden işleme yapılıyorsa, saatlik işçilik maliyetiyle çarpmak doğrudan kaybı verir. Malzeme, gecikme ve fırsat kaybı eklendiğinde gerçek tutar büyür. Rakamlar yaklaşık olsa da hangi sorunun önce çözüleceğini gösterir. Kendi şirket verilerinizi kullanın, başka şirketlerin oranlarını varsaymayın.

Hızlı kontrol listesi

  • En sık tekrarlanan üç hata nedir, maliyeti ne kadar?
  • Depoda altı aydır hareket etmeyen stok var mı?
  • Acil satın alma ne kadar sık yapılıyor?
  • Son bir yılda kaç kişi ayrıldı?
  • Ortalama tahsilat süresi ne kadar?
  • Bir onay ortalama kaç gün bekliyor?

Sık yapılan hatalar

Yalnızca görünen giderleri kısmak, kaliteyi düşürerek yeni gizli maliyet yaratabilir. Ölçüm yapmadan tahminle karar vermek ve kayıpları kişilere bağlayıp suçlu aramak da çözümü zorlaştırır. Kayıp genellikle kişiden çok sistemin ürünüdür.

Gizli maliyet hesaplama örnekleri

Aşağıdaki hesaplar kurgusal rakamlarla yöntemi göstermek içindir. Kendi şirket verilerinizle uyarlayın:

  • Yeniden işleme: Ayda 40 saat × saatlik işçilik maliyeti + harcanan malzeme.
  • Çalışan ayrılması: İlan ve görüşme süresi + yeni kişinin uyum dönemindeki verim farkı + eğiticinin ayırdığı zaman.
  • Fazla stok: Stok tutarı × (finansman oranı + depo, sigorta ve eskime payı).
  • Geciken tahsilat: Alacak tutarı × finansman oranı × gecikme süresi.
  • Toplantı: Katılımcı sayısı × süre × ortalama saatlik maliyet.

Birim bazlı kontrol soruları

  • Üretim: Fire oranı ölçülüyor mu? Makine duruşlarının nedeni kaydediliyor mu?
  • Satış: Hangi müşteri ve ürün gerçekten kâr ediyor? İskontolar kârı nasıl etkiliyor?
  • Satın alma: Son dakika alımının fiyat farkı ne kadar?
  • Finans: Vadesi geçen alacak ve banka masrafları ne durumda?
  • İK: Hangi birimde ayrılma yüksek, nedenleri neler?
  • Yönetim: Kararlar ne kadar bekliyor? Çift yapılan iş var mı?

Kaliteden kaynaklanan maliyetler

Kalite maliyetleri dört başlıkta düşünülebilir: Önleme maliyeti eğitim ve süreç tasarımını, değerlendirme maliyeti kontrol ve testi, iç hata maliyeti müşteriye ulaşmadan bulunan fire ve yeniden işlemeyi, dış hata maliyeti ise iade, garanti ve itibar kaybını kapsar. Önleme ve değerlendirmeye yapılan makul yatırım, çoğu zaman en pahalı hata türlerini azaltır.

Müşteri ve ürün kârlılığı

Çok satan her ürün veya büyük her müşteri kârlı olmayabilir. Yüksek iskonto, uzun vade, sık küçük sevkiyat ve fazla destek talebi kârı eritebilir. Maliyetleri ürün ve müşteri bazında dağıtarak bakmak, hangi işlerden uzaklaşmak veya fiyatı değiştirmek gerektiğini gösterir.

Bulunan kaybı kalıcı olarak azaltmak

Her kaybın sorumlusunu ve göstergesini belirleyin. Tek seferlik tasarruf kampanyası yerine süreci değiştirin. Örneğin sık yapılan acil alımı azaltmanın yolu satın almaya baskı yapmak değil, stok ve üretim planlamasını düzeltmektir. Elde edilen kazançları ölçüp ekiple paylaşmak, sonraki iyileştirmeler için destek sağlar.

Uzman görüşü: Arzu Baytaş Türkmen, bankacılık ve reel sektörde finans direktörlüğü ve genel müdürlük görevlerinde üretim, satış, pazarlama ve finans yönetimini veri odaklı analizlerle bütünleştirmeye yönelik çalışmalar yürüttü. Ona göre etkin finans yönetimi, kurumsallaşma adımlarının samimiyet ve tutarlılığıyla güçlenir.
Deneyimimiz: Şirketimizin karşılaştığı deneyimler, işletmelerin sistemli yönetilmediğinde önemli ölçüde para ve zaman kaybettiğini gösteriyor.

Sık sorulan sorular

Gizli maliyetler muhasebede görülmez mi? Bir kısmı görülür, ancak genellikle başka kalemlerin içinde kalır. Bu yüzden süreç ve operasyon verisiyle birlikte incelenmelidir.

Hangi yazılım bunu çözer? ERP ve MRP sistemleri veriyi görünür kılmaya yardımcı olur, ancak yönetimin analiz ve karar sürecinin yerini almaz.

Destek için iş süreçleri analizi, yöneticiler için finansçı olmayanlar için finans eğitimi sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

Paylaş:

Tüm Yazılar

Şirketinizin Durumunu Birlikte Değerlendirelim

İhtiyacınızı dinleyelim, size uygun çalışma kapsamını birlikte belirleyelim.