Aile Şirketlerinde Kardeşler Arası Görev ve Yetki Dağılımı

Aile Şirketlerinde Kardeşler Arası Görev ve Yetki Dağılımı
Kısa cevap: Aile şirketlerinde kardeşler arası görev ve yetki dağılımı; hisse oranına veya yaşa göre değil, her pozisyonun gerektirdiği yetkinliğe göre yapılmalıdır. Her kardeşin sorumluluk alanı, karar yetkisi ve ortak karar gerektiren konular yazılı olarak belirlenmeli, anlaşmazlık durumunda izlenecek yol önceden kararlaştırılmalıdır.

Kardeşlerin birlikte yönetimi şirkete güç katabilir. Farklı yetenekler birbirini tamamlar. Ancak sınırlar çizilmezse çalışanlar kimden talimat alacağını bilemez, kararlar yavaşlar ve iş anlaşmazlıkları aile ilişkisine taşınır. Sorunun kaynağı çoğu zaman kişiler değil, tanımsız rollerdir.

Kardeş ortaklığında sık görülen sorunlar

  • Herkesin her konuda söz sahibi olması
  • Hisse eşitliğinin görev eşitliği sanılması
  • Ücretlerin katkıya değil eşitlik beklentisine göre belirlenmesi
  • Çalışanların bir kardeşin kararını öteki kardeşe götürmesi
  • Eşlerin ve çocukların konuya dâhil olması
  • Şirkette çalışan ve çalışmayan kardeşlerin beklenti farkı

Görev ve yetki dağılımı nasıl yapılır?

  • Pozisyonları kişilerden bağımsız tanımlayın: Önce şirketin ihtiyaç duyduğu görevleri çıkarın, sonra kişileri düşünün.
  • Yetkinlikleri dürüstçe değerlendirin: Mümkünse tarafsız bir üçüncü kişiyle eğitim, deneyim ve isteği karşılaştırın.
  • Alanları ayırın: Satış, üretim, finans gibi alanlarda tek sorumlu belirleyin. Her alanın sorumlusu birden fazla kişi olmamalıdır.
  • Yetki matrisini yazın: Hangi kararı tek kişi verir, hangisi ortak karara kalır? Tutar sınırlarını yazın.
  • Ortak karar konularını sınırlayın: Yatırım, ortaklık, büyük borçlanma, üst düzey atama gibi konular ortak kararla alınabilir.
  • Ücreti pozisyona bağlayın: Ortaklık payı kâr dağıtımıyla, emek ise görev ücretiyle karşılanır. İkisini ayırmak gerginliği azaltır.

Düzenli iletişim kurulması

Kardeşler aile sofrasında iş konuşmak yerine iş toplantısında iş konuşmalıdır. Gündemli, tutanaklı ve düzenli ortak toplantısı hem kararları netleştirir hem de konuların biriktirilmeden ele alınmasını sağlar. Çalışanlara da kimin hangi alandan sorumlu olduğu duyurulmalıdır.

Anlaşmazlıkta ne yapılmalı?

Anlaşmazlığı çözecek yöntem, kriz çıkmadan belirlenmelidir. Önce alan sorumlusunun kararı, sonra ortak toplantı, sonuç alınamazsa tarafsız bir danışman veya bağımsız yönetim kurulu üyesi gibi aşamalar tanımlanabilir. Çıkış şartları, pay devri ve değerleme kuralları da önceden konuşulursa kriz anında şirket zarar görmez. Bu kurallar şirket anayasası içinde yer alabilir.

Örnek yetki matrisi

Aşağıdaki örnek, iki kardeşin yönettiği kurgusal bir şirket için hazırlanmıştır. Kendi şirketinize göre uyarlanmalıdır.

  • Satış fiyatı ve müşteri anlaşmaları: Ticaret sorumlusu kardeş karar verir. Belirlenen iskonto sınırının üzeri ortak toplantıya gelir.
  • Üretim planı ve ekip yönetimi: Üretim sorumlusu kardeş karar verir, ticaret tarafını bilgilendirir.
  • Personel alımı: Birim sorumlusu kendi bütçesi içinde karar verir, yönetici düzeyi ortak karara kalır.
  • Rutin harcama: Alan sorumlusu belirlenen limite kadar onaylar.
  • Büyük yatırım, borçlanma, şube açma: Ortak karar gerekir.
  • Aile üyesinin işe alınması, ortaklık değişikliği: Ortaklar karar verir, varsa şirket anayasası uygulanır.

Yetkinlik değerlendirme soruları

Kardeşlerin görevlerini belirlerken şu sorular tartışmayı kişilikten çıkarır:

  • Bu pozisyon hangi bilgi ve deneyimi gerektiriyor?
  • Kim bu alanda gerçekten deneyim kazandı?
  • Kim bu işi yapmak istiyor?
  • Geçmişte hangi sorumlulukta hangi sonuçları aldı?
  • Hangi alanda eksik var ve nasıl tamamlanacak?

Bu değerlendirmeyi tarafsız bir kişinin yürütmesi faydalıdır. Hiçbir kardeş pozisyona uygun değilse dışarıdan profesyonel yönetici alınabilir. Bu bir başarısızlık değildir.

Kardeşler için çalışma kuralları

  • Birbirinin sorumluluk alanına doğrudan talimat verilmez, konu sorumlu kardeşle konuşulur.
  • Anlaşmazlıklar çalışanların önünde tartışılmaz.
  • Bir kardeşin kararı, çalışan ötekine giderek değiştirilemez.
  • Aile etkinliklerinde iş konuşulmaz, konular toplantıya bırakılır.
  • Kişisel harcamalar şirket hesabına yazılmaz.

Bu kurallar basit görünür, ancak yazılı ve tüm kardeşlerce kabul edilmiş olması farkı yaratır.

Ücret ve kâr dağıtımı

En sık gerginlik kaynaklarından biri, farklı sorumluluklara rağmen eşit ödeme veya eşit hisseye rağmen farklı ödeme yapılmasıdır. Çözüm, iki kavramı ayırmaktır. Şirkette çalışan kardeş görevine uygun ücret alır. Kâr ise hisse oranına göre dağıtılır. Böylece emek ile sermaye karşılığı karışmaz.

Basında uzman görüşü: Capital dergisinin aktardığına göre uzmanlar; doğru görev dağılımı yapan, birbirinin yetki alanına girmeyen ve egolarını devre dışı bırakan kardeş yöneticilerin şirketlerini daha uzun ömürlü kıldığını belirtiyor.

Sık sorulan sorular

Eşit hisseli kardeşlerden biri yönetici olabilir mi? Evet. Hisse eşitliği aynı görevi gerektirmez. Yönetim rolü yetkinliğe göre verilir, ortaklık hakları ayrıca korunur.

Şirkette çalışmayan kardeşin hakları nasıl korunur? Düzenli bilgilendirme, açık kâr dağıtım politikası ve yazılı kurallarla korunur. Hukuki sonuçları olan düzenlemeler için hukuk danışmanlığı alınmalıdır.

Görev ve yetki düzeninin tüm şirkette nasıl kurulacağını görev ve yetki karmaşası yazımızda anlattık. Destek için aile şirketi kurumsallaşma ve çatışma yönetimi eğitimi sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Kaynaklar

Paylaş:

Tüm Yazılar

Şirketinizin Durumunu Birlikte Değerlendirelim

İhtiyacınızı dinleyelim, size uygun çalışma kapsamını birlikte belirleyelim.