Şirketlerde Görev ve Yetki Karmaşası Nasıl Çözülür?

Şirketlerde Görev ve Yetki Karmaşası Nasıl Çözülür?
Kısa cevap: Şirketlerde görev ve yetki karmaşası; görev tanımlarının pozisyona göre yazılması, RACI gibi bir modelle yetki matrisinin çıkarılması, her çalışanın tek amire bağlanması ve sorumluluk verilen kişiye yetkisinin de verilmesiyle çözülür. Kalıcı olması için kurallar çalışanlara duyurulmalı, ortaklar dâhil herkes aynı düzene uymalıdır.

Karmaşanın belirtileri tanıdıktır: Aynı işi iki kişi yapar, bir iş ise sahipsiz kalır. Hata olduğunda sorumlu bulunamaz. Her konu yukarı taşınır. Bu durum çalışanların tembelliğinden değil, kimin neye karar vereceğinin belirsiz olmasından kaynaklanır.

Karmaşanın en yaygın nedenleri

  • Görev tanımlarının olmaması veya güncel olmaması
  • Rollerin pozisyona değil kişiye bağlı olması
  • Bir çalışanın birden fazla yöneticiden talimat alması
  • Sorumluluk verilip yetkinin verilmemesi
  • Ortakların ve aile üyelerinin alanları dışına müdahale etmesi
  • Şirket büyürken yapının güncellenmemesi

Görev ve yetki karmaşasını çözmenin 6 adımı

  • İşleri listeleyin: Süreçleri uçtan uca yazın. Kimin ne yaptığını kişilerin kendi ağzından dinleyin. Çakışmalar ve boşluklar görünür hâle gelir.
  • Organizasyon şemasını netleştirin: Her çalışanın tek bir amiri olsun. Gerekirse yapıyı yeniden düzenleyin.
  • Görev tanımlarını yazın: Kısa tutun. Pozisyonun amacı, temel sorumlulukları, karar yetkisi ve ölçütleri yeterlidir. Kilit görevleri tek sayfada toplamak iyi bir başlangıçtır.
  • Yetki matrisini hazırlayın: Her önemli iş için kimin yaptığını, kimin onayladığını, kimden görüş alındığını ve kimin bilgilendirildiğini belirleyin.
  • Vekâlet düzenini belirleyin: Biri yokken işi kimin, hangi sınırla yürüteceği yazılı olsun.
  • Duyurun ve izleyin: Yeni düzeni tüm ekibe anlatın. İlk aylarda yönetim toplantılarında sorunları konuşup düzeltin.

RACI modeli nedir?

RACI, her işte rolleri dört başlıkta netleştiren basit bir yöntemdir:

  • R (Responsible): İşi yapan kişi
  • A (Accountable): Sonuçtan nihai olarak sorumlu kişi. Her işte tek olmalıdır.
  • C (Consulted): Görüşü alınan kişi
  • I (Informed): Bilgilendirilen kişi

Örneğin satın almada talebi birim yapar, onayı limitine göre yönetici verir, finansa danışılır, depo bilgilendirilir. Finans, satın alma ve bordro gibi alanlarda işlemi yapan ile kontrol eden kişiyi ayırmak iç kontrol açısından da önemlidir.

Patronun ve ortakların rolü

Karmaşayı çoğu zaman en üstteki kişiler sürdürür. Patron bir çalışana doğrudan talimat verdiğinde yöneticinin yetkisi zayıflar. Ortaklık hakkı ile yöneticilik görevi birbirinden ayrılmalıdır. Aile şirketlerinde bu konu için kardeşler arası görev ve yetki dağılımı yazımıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

  • Uzun görev tanımları yazıp kimsenin okumaması
  • Tanımları üstten dikte etmek, işi yapanlara sormamak
  • Sorumluluğu verip kararı yine yukarıda tutmak
  • Kurala uymayanları görmezden gelmek

Örnek görev tanımı şablonu

Tek sayfalık bir görev tanımı şu başlıkları içerebilir. Aşağıdaki içerik, satış müdürü için kurgusal bir örnektir:

  • Pozisyonun amacı: Şirketin satış hedeflerine ulaşmasını sağlamak.
  • Bağlı olduğu kişi: Genel müdür.
  • Bağlı çalışanlar: Satış temsilcileri, satış destek.
  • Temel sorumluluklar: Satış planı, müşteri portföyü, ekip yönetimi, tahsilat takibi.
  • Karar yetkisi: Belirlenen iskonto sınırı, ekip izinleri, müşteri ziyaret planı.
  • Üst onay gerektirenler: Sınır üstü iskonto, vadeli satış istisnaları, yeni personel.
  • Başarı ölçütleri: Hedef gerçekleşme, tahsilat süresi, müşteri kaybı.

Örnek RACI matrisi: Satın alma süreci

  • İhtiyaç talebi: Birim çalışanı yapar, birim yöneticisi sorumludur.
  • Teklif toplama: Satın alma uzmanı yapar, satın alma yöneticisi sorumludur, talep eden birime danışılır.
  • Onay: Limite göre yönetici karar verir, finans bilgilendirilir.
  • Teslim kontrolü: Depo yapar, depo sorumlusu sorumludur, talep eden birim bilgilendirilir.
  • Ödeme: Finans yapar, finans yöneticisi sorumludur, satın alma bilgilendirilir.

Bu örnekte siparişi veren kişi ile ödemeyi yapan kişi aynı değildir. Bu ayrım hem netlik hem de kontrol sağlar.

Küçük şirketlerde nasıl uygulanır?

Çalışan sayısı az olduğunda bir kişi birden fazla rol üstlenebilir. Önemli olan, kişinin hangi şapkayla karar verdiğinin bilinmesidir. Görevler ayrılığı sağlanamıyorsa, patronun dönemsel kontrolü gibi telafi edici önlemler kullanılabilir.

Karmaşanın çözüldüğünü gösteren göstergeler

  • Yukarı taşınan konu sayısı azalıyor.
  • Hata olduğunda sorumluyu aramak için toplantı yapılmıyor.
  • İşler birimler arasında daha az bekliyor.
  • Çalışanlar kimden talimat alacağını biliyor.
  • Yeni çalışanların uyumu kısalıyor.
Uzman görüşü: Dr. Cengiz Tuğrul Ayaz, uzun yıllar üst düzey İK yöneticisi olarak aile şirketleri ve büyüme aşamasındaki şirketlerin kurumsal süreçlerinde görev aldı. Temel ilkesi, şirketin başarı odaklı olmasını ve çalışanların kurum bilincine sahip olmasını sağlamaktır.

Sık sorulan sorular

Görev tanımları çalışanı kısıtlamaz mı? İyi yazılmış tanım, sınırı çizer ve çalışana o alanda karar verme güveni verir.

Ne kadar sürede sonuç alınır? Şirket ölçeğine göre değişir. Kritik pozisyonlardan başlamak ilk etkiyi hızlandırır.

Bu çalışmada destek için organizasyon ve stratejik insan kaynakları danışmanlığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Paylaş:

Tüm Yazılar

Şirketinizin Durumunu Birlikte Değerlendirelim

İhtiyacınızı dinleyelim, size uygun çalışma kapsamını birlikte belirleyelim.